Đơn Nam
Đơn Nữ
Đôi Nam
Đôi Nữ
Đôi Nam Nữ
Cầu lông thường được biết đến là môn thể thao “quý ông”, nhưng phía sau những pha cầu tốc độ 400km/h vẫn có không ít vụ việc khiến người hâm mộ mất niềm tin. Dàn xếp tỷ số, cá cược bất hợp pháp, thậm chí cả một đội tuyển quốc gia thừa nhận “diễn” để né đối thủ mạnh — đó là những lát cắt tối trong lịch sử môn thể thao này. Bài viết dưới đây điểm lại những vụ bê bối dàn xếp tỷ số đáng chú ý nhất, từ cấp độ Olympic đến các giải đấu quốc tế thường niên.
Olympic London 2012: Vụ dàn xếp tỷ số lớn nhất lịch sử Thế vận hội
Đây là vụ bê bối nổi tiếng nhất lịch sử cầu lông, thậm chí được xem là một trong những scandal lớn nhất lịch sử Olympic hiện đại. Nguyên nhân bắt nguồn từ thể thức mới: lần đầu tiên nội dung đôi nữ Olympic áp dụng vòng bảng round-robin trước khi bước vào vòng loại trực tiếp, thay vì đấu loại trực tiếp ngay từ đầu như trước.
Tối 31/7/2012 tại Wembley Arena, cặp số một thế giới người Trung Quốc Wang Xiaoli/Yu Yang gặp cặp Hàn Quốc Jung Kyung-eun/Kim Ha-na. Cả hai đội đều đã chắc suất vào vòng trong, nên thay vì thi đấu hết mình, hai cặp đôi liên tục giao cầu hỏng, đánh cầu vào lưới. Khán đài la ó dữ dội, trọng tài chính Torsten Berg phải dừng trận đấu để cảnh cáo cả bốn VĐV.
Khoảng một giờ sau, kịch bản lặp lại ở trận giữa cặp Hàn Quốc Ha Jung-eun/Kim Min-jung và cặp Indonesia Greysia Polii/Meiliana Jauhari. Lần này trọng tài giơ thẻ đen cảnh cáo nguy cơ truất quyền thi đấu ngay tại chỗ. Sau nhiều phản đối từ phía Indonesia, trận đấu mới được tiếp tục.
Liên đoàn Cầu lông Thế giới (BWF) sau đó mở phiên điều trần khẩn cấp và kết luận cả 8 VĐV vi phạm hai lỗi: “không thi đấu hết khả năng để giành chiến thắng” và “có hành vi gây tổn hại đến hình ảnh môn thể thao”. Toàn bộ 4 cặp đôi — 2 từ Hàn Quốc, 1 từ Trung Quốc, 1 từ Indonesia — bị loại khỏi Olympic ngay lập tức. Giới truyền thông đặt cho họ biệt danh “The Badminton Eight”.
Phản ứng từ các bên khá trái chiều. Yu Yang giải thích trên tờ Guardian rằng “đối thủ vòng sau thực sự mạnh, đây là lần đầu chúng tôi gặp họ, ngày mai là vòng loại trực tiếp nên chúng tôi muốn giữ sức”. Cựu vô địch Olympic người Anh Gail Emms thì bức xúc trên BBC Sport: “Khán giả bỏ tiền ra xem hai trận đấu thực sự, đây là điều không thể chấp nhận ở Olympic”. Đoàn thể thao Trung Quốc ra thông cáo bày tỏ “cảm thấy đau lòng”, còn HLV trưởng đội tuyển Trung Quốc Li Yongbo công khai xin lỗi người hâm mộ.
Hàn Quốc và Indonesia sau đó kháng cáo nhưng không thành công, riêng Trung Quốc chấp nhận án phạt ngay từ đầu. Hậu quả lớn nhất của vụ việc là BWF buộc phải thay đổi thể thức bốc thăm ngay trước thềm Olympic Rio 2016: toàn bộ các đội thua ở vòng bảng sẽ được bốc thăm lại để chọn đối thủ vòng loại trực tiếp, nhằm triệt tiêu động lực “nhường” đối thủ.
Thomas Cup 2008: Khi cả đội tuyển quốc gia thừa nhận “diễn”
Trước cả vụ Olympic London, làng cầu lông từng chứng kiến một vụ việc tương tự nhưng ở cấp độ đội tuyển quốc gia. Tại Thomas Cup 2008, đội tuyển Hàn Quốc chủ động thua các trận vòng bảng trước Anh và Malaysia, với mục đích tránh rơi vào nhánh đấu có Đan Mạch, đối thủ mà họ đánh giá là quá mạnh, ngay từ tứ kết.
HLV trưởng đội tuyển Hàn Quốc khi đó, ông Kim Jung Soo, thẳng thắn thừa nhận với báo giới: “Chúng tôi đã lên chiến lược trước khi đến giải, và chiến lược đó là không đứng đầu bảng”. Phát ngôn hiếm hoi này khiến dư luận sốc nặng, bởi hiếm khi một HLV công khai xác nhận việc chủ động thua có tính toán.
Vụ việc tuy không dẫn đến án phạt trực tiếp từ BWF vào thời điểm đó, nhưng thường được giới chuyên môn nhắc lại như một tiền lệ cho thấy vấn đề dàn xếp tỷ số trong cầu lông đã tồn tại từ lâu trước khi bùng nổ thành scandal toàn cầu tại Olympic London 2012.
Vụ án Zulfadli Zulkiffli và Tan Chun Seang: Bản án nặng nhất lịch sử BWF
Nếu vụ Olympic London 2012 là scandal ồn ào nhất, thì vụ án của hai tay vợt Malaysia Zulfadli Zulkiffli và Tan Chun Seang mới là vụ dàn xếp tỷ số nghiêm trọng nhất về mặt pháp lý, với bằng chứng cụ thể và mức án nặng chưa từng có trong lịch sử BWF.
Zulfadli Zulkiffli từng là niềm hy vọng lớn của cầu lông Malaysia, vô địch giải trẻ thế giới năm 2011 sau khi đánh bại chính Viktor Axelsen ở chung kết. Anh cũng là con trai của Zulkifli Sidek, thành viên gia đình Sidek nổi tiếng bậc nhất lịch sử cầu lông Malaysia.
Mọi chuyện bắt đầu lộ diện năm 2016, khi BWF nhận được tin báo từ một người tố giác tại một giải đấu ở Brazil, cáo buộc Zulfadli từng tiếp cận VĐV khác để dàn xếp tỷ số. Cuộc điều tra kéo dài hai năm, BWF trích xuất dữ liệu điện thoại của Zulfadli, dịch toàn bộ tin nhắn WhatsApp trao đổi với Tan Chun Seang từ tiếng Malay sang tiếng Anh để làm bằng chứng.
Nội dung tin nhắn, được công bố trong báo cáo dài 65 trang, cho thấy hai người trao đổi khá lộ liễu về “kèo” và “lợi nhuận” liên quan đến các trận đấu tại giải London Grand Prix Gold, Dutch Grand Prix (tháng 10/2013), Korea Grand Prix Gold (tháng 11/2013), trải dài đến năm 2016.
Tháng 4/2018, hội đồng điều tra độc lập của BWF kết luận Zulfadli phạm 31 lỗi vi phạm quy tắc đạo đức, thao túng kết quả 4 trận đấu cụ thể, nhận án cấm thi đấu và tham gia mọi hoạt động liên quan đến cầu lông trong 20 năm, kèm khoản phạt 25.000 USD. Tan Chun Seang bị xác định phạm 26 lỗi, nhận án cấm 15 năm cùng khoản phạt 15.000 USD. Cả hai kháng cáo lên Tòa án Trọng tài Thể thao (CAS) nhưng đều bị bác đơn vào năm 2019.
Huyền thoại Lee Chong Wei khi đó chia sẻ anh cảm thấy “rất buồn” khi biết tin hai đồng hương dính vào vụ việc, đồng thời kêu gọi Hiệp hội Cầu lông Malaysia (BAM) siết chặt giám sát các VĐV thi đấu tự do, những người không thuộc quản lý trực tiếp của đội tuyển quốc gia.
Trung Quốc 2021: Cá cược ngay trên chính trận đấu của mình
Một hình thức dàn xếp tỷ số khác là VĐV trực tiếp đặt cược vào trận đấu của chính mình. Năm 2021, BWF công bố án phạt với hai VĐV cấp khu vực người Trung Quốc, Zhu Junhao và Zhang Bingrong, sau khi hệ thống giám sát cá cược thể thao ESSA phát hiện hoạt động đặt cược bất thường.
Cặp đôi này bị phát hiện đặt cược vào chính trận đấu đôi nam nữ của Zhu (đánh cùng Hua Xiaobei) trước cặp Daniel Hess/Stine Kuspert tại giải Orleans Masters 2019 ở Pháp. Zhang còn bị phát hiện đặt cược thêm vào một số trận đấu khác. BWF xác định cả hai vi phạm quy định về cá cược, đặt cược và kết quả bất thường theo bộ quy tắc năm 2017, và ra án cấm thi đấu đến tháng 8/2023.
Liên đoàn Cầu lông Trung Quốc (CBA) ra tuyên bố “hoàn toàn ủng hộ” quyết định của BWF, cho thấy các liên đoàn quốc gia ngày càng có thái độ cứng rắn hơn với các hành vi ảnh hưởng đến tính liêm chính của môn thể thao.
Đan Mạch 2015: Khi VĐV từ chối và lên tiếng tố cáo
Không phải vụ việc nào cũng kết thúc bằng án phạt cho VĐV — đôi khi chính các tay vợt lại là người đứng ra tố giác kẻ xấu. Năm 2015, tại giải Japan Open, hai tay vợt Đan Mạch Kim Astrup Sørensen và Hans-Kristian Vittinghus (khi đó xếp hạng 10 thế giới đơn nam) bị một người môi giới quốc tịch Malaysia tiếp cận, đề nghị khoản tiền hơn 2.500 euro để dàn xếp tỷ số.
Cả hai từ chối và báo cáo sự việc qua hệ thống “Whistle Blower” mà BWF mới thiết lập, cho phép VĐV tố giác ẩn danh các hành vi tiếp cận dàn xếp tỷ số. Vụ việc tuy nhỏ về quy mô, nhưng lại cho thấy vấn nạn cá cược, dàn xếp tỷ số trong cầu lông không chỉ giới hạn ở các giải đấu lớn như Olympic, mà len lỏi vào cả những giải đấu thường niên, nhắm đến cả những VĐV top 10 thế giới.
Vì sao dàn xếp tỷ số vẫn là nỗi ám ảnh của cầu lông
Điểm chung của các vụ việc kể trên là động cơ luôn xoay quanh hai yếu tố: lợi thế thi đấu (tránh đối thủ mạnh, chọn nhánh đấu dễ hơn) và lợi ích tài chính từ cá cược bất hợp pháp. Thể thức thi đấu vòng bảng, vốn phổ biến ở nhiều giải đấu đồng đội và Olympic, vô tình tạo ra kẽ hở khiến việc “thắng ít, thua khôn” trở thành chiến thuật có lợi hơn thi đấu hết mình.
Sau hàng loạt vụ việc, BWF hiện duy trì một bộ phận chuyên trách liêm chính (Integrity Unit), hệ thống tố giác ẩn danh, cùng chương trình giáo dục “I am Badminton” nhằm trang bị kiến thức về liêm chính thể thao cho VĐV trẻ trước khi bước vào con đường chuyên nghiệp. Tuy nhiên, như các vụ việc từ 2008 đến 2021 cho thấy, đây vẫn là cuộc chiến chưa có hồi kết của làng cầu lông thế giới.
Với người hâm mộ, những vụ bê bối này là lời nhắc nhở rằng đằng sau mỗi trận cầu tốc độ và kịch tính, tính minh bạch và tinh thần thể thao vẫn luôn là điều cần được bảo vệ nghiêm ngặt nhất.